Tükürük Bezi Tümör ve Kanserleri

Op. Dr. Mazhar Çelikoyar
Op. Dr. Mazhar Çelikoyar
KBB & Baş ve Boyun Cerrahisi Uzmanı

Prof. Dr. Gürsel Turgut
Prof. Dr. Gürsel Turgut
Plastik Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Uzmanı

Prof. Dr. Şefik İğdem
Prof. Dr. Şefik İğdem
Radyasyon onkolojisi uzmanı

Dr. Okan Falay
Dr. Okan Falay
Nükleer Tıp Uzmanı

Op. Dr. Erkan Aktan

Op. Dr. Erkan Aktan
KBB & Baş ve Boyun Cerrahi Uzmanı

Tükürük bezi kanseri nedir?

Tükürük bezi kanseri, ağzımızda tükürük salgısı yapan, büyük (üç çift) ve küçük ( bine yakın) dediğimiz tükürük bezlerinden birinin kanserleşmesi sonucu oluşan bir durumdur.

Genellikle, tükürük bezinin içindeki bir odakta, sağlıksız kanserli hücrelerin çoğalmaya başlamasıyla ortaya çıkmakta ve giderek büyüyerek, bazen orada bir yara dokusuna dönüşerek, bazen de sadece büyüyen bir kitle olarak çevresindeki kritik oluşumlara baskı yaparak kendini gösteren, tükürük bezi kökenli oluşumdur.

Tükürük bezleri nerededir ve en sık hangi tükürük bezlerinde kanser görülür?

Tükürük bezlerimiz yüzümüzün sağında ve solunda olmak üzere, 3 çift büyük ve bine yakın da minör tükürük bezi olarak bulunmaktadır. Minör tükürük bezleri ağız içinde küçük noktalar şeklinde, adeta birer fıskiye şeklinde çalışırlar. Minör tükürük bezleri, ağız boşluğunun bütün duvarlarında yer aldıkları için, o bölgelerdeki genel nemliliği sağlamaktadırlar.

Büyük tükürük bezleri ise bir çift kulak önünde, bir çift çene altında ve bir çift de dil altında olmak üzere üç adettir. Tükürük bezleri içerisinde en sık kanser gördüklerimiz ise, kulak önünde yer alan parotit gland adını verdiğimiz tükürük bezleridir.

Tükürük bezi kanseri tedavilerinde temel amaç nedir?

Tükürük bezi kanseri tedavilerinde temel amaç, kanserli tükürük bezi dokusunun yok edilmesi ve vücutta başka bir bölgeye sıçramamasını sağlamaktır. Eğer vücutta başka bir bölgeye sıçramışsa, bu bölgenin de tedavisinin sağlanmasıdır. Dolayısıyla hastanın sağ kalım süresinde ve bu süreçteki yaşam kalitesinde herhangi bir kaybın olmaması, ya da olabilecek en az kaybın olmasını sağlamaktır.

Tükürük bezi kanser ve tümörlerine nasıl yaklaşılır?

Tükürük bezi kanser ve tümörlerine yaklaşırken öncelikle kanserli dokunun nerede olduğuna bakılır. İkinci olarak ise bu tümör iyi huylu mu yoksa kötü huylu mudur, ayırt edilmeye çalışılır.

Bu safhalardan sonra ise tedavi seçenekleri masaya yatırılarak hasta için en uygun en az kayba yol açacak tedavi şekli bulunur. Bu tedavi, hastaya en az organ ve iş gücü kaybı ve en az sıkıntı yaşatacak, kısacası yaşam kalitesini en az etkileyecek bir tedavi şekli olmalıdır. Örneğin, ağız içerisindeki küçük tükürük bezlerinde görülen tümörlerin %50 yi aşan oranlarda kötü huylu olduğu, kulak önündeki paratis dediğimiz tükürük bezlerinde oluşan tümörlerin ise genellikle iyi huylu olduğu bilinmektedir. Tümörün ne tür olduğu, iyi huylu mu, kötü huylu mu ve kendi içindeki alt türünün ne olduğu soruları ilk yanıtlanması gereken sorulardandır.

Daha sonra ele alınan işlemler de, bu tümörün bulunduğu bölgede ne kadar yayıldığını, çevredeki bölgeye, özellikle boyun lenf düğümlerine, vücutta herhangi başka bir bölgeye yayılıp yayılmadığını belirlemeye yönelik işlemlerdir. Bu bilgiler elde edildikten sonra hastanın genel durumu da göz önüne alınarak tedavi planı ortaya çıkarılmaktadır.

Tükürük bezlerindeki her tümör kanser midir?

Tükürük bezindeki her tümör kanser değildir. Türkçede “ur” sözcüğünün karşılığı olan tümör, yer kaplayan şişlikler için kullanılmaktadır. Her şişlik kötü huylu olmayabilir. Bunların azımsanamayacak bir bölümü, özellikle, kulak önü tükürük bezlerindekilerin (parotis bezi) büyük bir bölümü iyi huylu şişliklerdir. Bu nedenle üzerinde önemle durulan konu, şişliklerin iyi ya da kötü huylu olup olmadığıdır. İyi huylu ile kötü huylu tümörlerde yaklaşımlar farklı olmaktadır.

Benign tükürük bezi tümörü ne anlama gelmektedir?

Benign tükürük bezi tümörünün ne anlama geldiği, hastalar tarafından sıklıkla sorulur. Benign sözcüğü, Türkçe’de selim yani iyi huylu anlamına gelmektedir. Dolayısıyla patalojide, benign sözcüğü, daha çok yüreklere su serpen bir sözcük olup, iyi huylu bir tümörle karşı karşıya olunduğu anlamına gelmektedir.

İyi huylu ile kötü huylu tümör arasındaki temel ayrım, iyi huylu tümör kanser değildir, kötü huylu ise kanserdir. Eğer tümör kanserse bunun başka yerlere yayılma eğilimi vardır. Dolayısıyla farkedilmiş ya da henüz farkedilmemiş yayılımları olabilir. Benign tümörler ise sadece bulunduğu tükürük bezi içinde yer kaplayan bir şişlik şeklindedir.

Malign tükürük bezi tümörü ne anlama gelmektedir?

Malign tükürük bezi tümörü, hangi tükürük bezinde oluşmuşsa (minör tükürük bezi, çene altı tükürük bezi, kulak önü tükürük bezi vs..) o tükürük bezinin kanseri anlamına gelmektedir. Uzak yayılım yapabilen, boyun lenflerine yayılabilen, hatta yaşamı tehdit eden tümör anlamına gelir.

Tükürük bezi kanserleri nasıl evrelendirilir?

Her kanser türü için, tıp dünyası, evrelendirmenin önemini ortaya koymuştur. Evrelendirme önemlidir çünkü, erken evre tümörlerinde çok daha başarılı sonuçlar elde çok ileri evre tümörlerinde belki de çok daha fazlasını yapmaya çalışmak gerekebilir. Bu nedenle evrelendirmeye önem verilmektedir.

Tükürük bezi tümörlerinde evrelendirme, öncelikle o tümörün boyutuyla ölçülebilir. 2 cm’e kadar olan tümörler (T1) birinci evre, 2-4 cm arasındaki tümörler ise (T2) ikinci evre olarak kabul edilmektedir. Çap cm’si ile yapılan ölçümün yanında, bu tümörler, çevre dokularla ve komşu organlarla olan ilişkisi ve bunlarda yaptığı tahribata göre de evrelendirilir.

Her tümör evrelendirmesinde yapıldığı gibi, boyundaki lenf düğümlerinde her hangi bir yayılma varsa ya da uzak bir yayılma varsa bunlarda katılarak bir başlangıç evrelendirmesi sağlanmış olur. Bu bize TNM harfleri ile adlandırılan bir evrelendirme sağlar. Tükürük bezi tümörlerinin bazılarında, ek olarak baskın hücre tipine bakılarak da evrelendirmeye bir ekleme yapılabilir.

Low grade kanser ne anlama gelmektedir?

Low grade kanser, dokudaki farklılaşmanın daha iyi tarafta olduğu, normal dokuya daha yakın olan tümörler için kullanılan bir terimdir. Bu terim tüm tükürük bezi tümörleri için kullanılmayıp, özellikle epidermoid karsinom adı verilen bir tür için kullanılmaktadır.

Bu tür tümörlerde, düşük grade (low grade) ya da yüksek grade (high grade) tümörlü hastaların sağ kalım oranlarında belirgin fark bulunduğu bilinmektedir. Gözle, tomografi MR gibi araçlarla saptanan yayılımların yanı sıra, tümör içindeki hücrelerin farklılaşmasını izleyen patalogların raporları da göz önüne alınarak tümörün high grade ya da low grade olduğu saptanır.

Tümörün farklılaşma oranına göre, davranış biçiminin belirlendiği bir terimdir.

Muko epidermoid kanser ne anlama gelmektedir?

Muko epidermoid kanser ya da epidermoid karsinom denilen kanserler tükürük bezlerinde en çok karşılaşılan kanser türüdür. Bu tümörlerin özelliği, iki ayrı hücre tipinin bu kanser içinde yer almasıdır. Bunlar, ağızdaki sıvıya benzer mukus salgısı yapan hücreler ile yüzeyi örtücü, epitelyal ya da epidermoid denilen hücrelerin var olduğu bir kanser türüdür.

Bu hücrelerin kendi içlerindeki dengeye göre low grade ya da high grade oldarak nitelendirilir. Mukoid hücrelerin artması low grade tarafında olduğunu, epidermoid hücrelerin artması ise daha high grade tarafta olduğunu gösterir.

Adenoid kistik karsinom ne anlama gelmektedir?

Adenoid kistik karsinom, tükürük bezlerinin en sık görülen ikinci kanseridir. Bu kanserin tipik özelliklerinden bir tanesi o bölgenin sinir dokularını tutup, o sinir dokuları boyunca başka yerlere doğru yayılabilmesidir. Aynı zamanda radyo terapiye de yanıt oranı düşük bir tümör çeşididir. Tükürük bezi içinde çok değişik hücre tiplerinin var olması sonucu, bir çok hücre tipinden kaynaklanan tümörlerden bir tanesidir.

Miks tümör nedir?

Miks tümör, diğer bir deyişle karışık tümör, üç ayrı dokudan hücre içeren bir tümördür. İyi huylu olan bu tür tümörler, tükürük bezlerinin en sık görülen tümörleridir. Anne karnındaki bebeğin oluşumunu sağlayan üç katman dokunun, üçünden de doku içeren tek organımız olan tükürük bezlerinin bu üç katmandan da hücreler içeren tümörlerine miks tümör ya da pleomorfik adenom denmektedir.

Miks tümörler, iyi huylu tümörler olup en sık görülen tükürük bezi tümörleridir. Cerrahi yolla tedavi edilmeleri gerekmektedir.

Tükürük bezi kanserleri neden olur?

Tükürük bezi kanserlerinin nedenlerini konuşabilmek için, bu kanserin tükürük bezinin kendisine mi ait, yoksa başka bir organın kanserinin o tükürük bezine yayılım yapması sonucu mu ortaya çıktığının bilinmesi gerekir. Bu ikisi apayrı nedenlerden kaynaklanmaktadır.

Tükürük bezinin kendisine ait kanserlere birincil kanserler denir. Birincil kanserlerin büyük bir kısmının nedeni bugün bilinmemekte, küçük bir kısmının ise daha önceden var olan iyi huylu tümörler zemininde geliştiği bilinmektedir.

Uzak kanserlerin yayılımı ise çok değişik şekillerde olur. Örneğin, kadınlarda yumurtalık kanserinin ya da lenfoma denilen lenf bezi hastalıklarının ayrıca cilt kanserlerinin, baş ve boyun bölgesindeki kanserlerin tükürük bezi içerisinde yayılım yaptığı bilinmektedir.

Tükürük bezi kanseri olma riskini arttıran faktörler nelerdir?

Tükürük bezi kanserlerinin nedenleri bilinmemekle birlikte, bunlara bazı durumların bu riski arttırdığı düşünülmektedir. Bunların başında iyi huylu tümörlerin uzun süre tükürük bezi içerisinde kalmış olmasıdır. Bu nedenle tümörün iyi huylu olduğu bilinse de, tükürük bezinden çıkarılıp alınması tercih edilmektedir.

Tam olarak kesinleşmemekle birlikte, radyasyona maruz kalmanın da tükürük bezlerinde kanserleşmeye yol açacağına dair bir kanı vardır.

Hastanın tükürük bezi kanseri olabileceğini düşündüren bazı bulgular yakalanabilir. Tükürük bezinde tümör olan bir hasta, yakın zamanda sinir felci yaşamışsa, o tümörde bir kanserleşme olduğu düşünülür.

Özetle, kanser riskini arttıran, bu gün için söz edilebilecek tek faktör, tükürük bezi içerisinde uzun süredir bulunan iyi huylu bir tümörün varlığıdır.

Tükürük bezi kanserleri önlenebilir mi?

Tükürük bezi kanserinin nedeleri ne yazık ki henüz bilinmemektedir. Dolayısıyla nasıl önlenebileceği konusunda her hangi bir şey söylenemez. Sigarayla gırtlak kanseri ya da akciğer kanseri arasında nasıl bir neden sonuç ilişkisi varsa, dolayısıyla önlem almak mümkünse de tükürük bezi kanseri için böyle bir ilişki söz konusu değildir.

Tükürük bezi kanserleri için alınabilecek tek önlem, tükürük bezi içindeki tümörün çok gecikmeden müdahale ederek cerrahi bir işlem ile vücuttan çıkartılmasıdır.

Tükürük bezi kanserinin belirtileri nelerdir?

Tükürük bezi kanserinin ana belirtisi, o tükürük bezinde bir şişliğin ortaya çıkmasıdır. Tükürük bezi hangi bölgedeyese, (kulak önü, çene altı, ağız içi) o bölgede bir şişlik meydana gelir. Bazen bu şişlik çok ilerleyerek, ciltte ya da bulunduğu bölgede bir yara yapmış olabilir. Bazen de üstüne komşu dokulara zarar vererek belirtiler verebilir. Örneğin, yüz sinirine zarar vererek yüz felcine sebep olmuş olabilir.

Hangi durum ortaya çıkarsa çıksın, öncelikli belirtisi, bir şişlik yapmasıdır. Daha sonra diğer belirtiler ortaya çıkar. Bu nedenle tükürük bezi kanserleri daha sinsi beliren, kendisini zamanla gösteren bir kanser türüdür.

Tükürük bezi kanseri erken teşhis edilebilir mi?

Tükürük bezi kanserinin erken teşhisi ne yazık ki her zaman olanaklı değildir. Bir rastlantı sonucu o bölgeye ait, tomografi ya da MR gibi bir tarama ise yapılmış ise yakalanması söz konusu olsa da bunların büyük bir kısmı kolaylıkla tespit edilememektedir.

Vücudun başka yerlerindeki kanser türleri için önerilen erken teşhis yöntemleri bu bölgede önerilememekle birlikte illa bir kontrol düşünülürse, elle kulak önü ve çene altlarına elle dokunarak, yeni bir şişlik var mı bakılabilir.

Pratikte çok da etkin olmayan bu yöntem dışında, belli aralıklarla rutin kontrol yaptıran kişilere, kontrolü yapan hekim, bu tümörleri yakalama konusunda yardımcı olabilir.

Tükürük bezi kanserleri nasıl teşhis edilir?

İnce iğne aspirasyon biyopsisi nedir?

Tükürük bezi kanseri, kimler tarafından tedavi edilir?

Tükürük bezi kanserlerinin tedavisi aslında, diğer kanserleri tedavisinden uzmanlık alanı anlamında çok farklı değildir. Baş ve boyun kanserlerinde esasen önemsenen iki uzmanlık dalı, cerrahi ve radyasyon onkolojisidir. Bu alanda her zaman yardım alınan üçüncü bir uzmanlık dalı ise medikal onkolojidir.

Tükürük bezi kanserlerinde baş ve boyun cerrahisi, radyasyon onkolojisi ve medikal onkoloji uzmanlık dalları bir iş birliği yapmaktadır. Tükürük bezi kanserlerinde öncelik, biraz daha cerrahiye kaymaktadır. Cerrahi, hem kanserin tedavi edilebilme şansını bir miktar daha arttırmaktadır hem de hastalığın teşhisini ve yaygınlığının anlaşılmasını biraz daha kolaylaştırmaktadır. Ayrıca bir çok defa, tedavi için tek başına yeterli olmaktadır.

Radyasyon tedavisi yani radyoterapi, cerrahi tedavinin üzerine çoğu kez tamamlayıcı olarak yapılır. Bazı durumlarda da ana tedavi olarak tercih edilen durumlar da vardır. Medikal onkoloji her iki durumda da, gerek görüldüğü zaman destekleyici olarak kullanılan bir tedavi yöntemidir.

Özetle, cerrahi tedavi bazen de radyoterapi ağırlıklı olarak kullanılan tedavi yöntemleridir.

Parotis tükürük bezi kanseri ameliyatı nedir?

Kulak önünde yer alan tükürük bezine parotis ya da parotid denir ve bu tükürük bezinin kanserinde cerrahi tedavi ön plandadır. Parotis tükürük bezi cerrahi tedavisinin de bazı özellikleri vardır.

Parotis tükürük bezi kanserinin cerrahi tedavilerde ana kural, hastalıklı dokunun çevresinden biraz uzaktan geçilerek kanserli dokunun tamamını vücuttan atmak ilkesidir. Yalnız dikkat edilmesi gereken, parotis tükürük bezinin içinden geçen yüz sinirleridir. Yüz sinirlerinin cerrahi sırasında hasar görmesi, yüz mimiklerinin hareket ettilememesine yani yüz felcine sebep olacaktır. Bu, kesinlikle istenmeyen bir durumdur. Sosyal olarak hasta zor durumda kalacak, moral olarak yıkılacaktır. Günümüzde, eğer yüz siniri kanserli doku tarafından tahrip edilmemişse, sinir korunacak ve yüz felcine sebep olmayacak şekilde tükürük bezinin ilgili bölümü, gerekirse tamamı çıkartılabilmektedir.

Parotis tükürük bezi cerrahisi yapılırken, kulak önünden, kulak memesi altına arkaya doğru dönen, daha sonra da çene kontrunun altından boyuna doğru dönen, adeta bir “S” harfini andıran bir kesi ile yapılır.

Submandibular tükürük bezi ameliyatı nedir?

Bütün tükürük bezi ameliyatları ilgili tükürük bezinin kendisinin çıkarılması ilkesine dayanır. Bu ilkeye ek olarak çevresel bir temizlik yapma ihtiyacı da duyulabilir. Submandibular tükürük bezi, çene altında bulunan bir tükürük bezi olduğu için bu bölgede yapılan bir cerrahi söz konusudur.

Çoğunlukla çene altında 4 –5 cm’lik bir kesi ile çene altındaki o tükürük bezi tümüyle ortaya konur. Bazı kritik yapılara da dikkat edilir. Bunlardan en önemlilerinden birisi de, alt dudağa hareket yeteneği veren yüz sinirinin bir dalının, daha derinde görülen, tat yeteneğini sağlayan, dilin o yarısını taşıyan sinirin ve ameliyat planında olmamakla birlikte o bölgede olduğu bilinen, dilin o yarısının hareket yeteneğini sağlayan sinirdir.

Bu bölgeden geçen yüz damar yapılarının da belli yerlerde bağlaması, güvenli ve kanamayacak bir şekilde bırakılması gerekir. Daha sonra ilgili tükürük bezinin tamamı, cerrahi yöntemler ile çıkartılacaktır.

Tükürük bezi ameliyatı, tükürük bezlerinin tamamen çıkarılmasından mı ibarettir?

Tükürük bezi ameliyatları, genellikle, tükürük bezi bölgesinde yapılmaktadır. Ancak, bu duruma uymayan bazı haller de olabilir. En başta hastada boyuna yayılmış (metastaz yapmış) bir kanseri varsa, en azından boyun o tarafının temizliğinin yapılması tercih edilir.

Tükürük bezinin alınması ile birlikte boyun temizliği de yapılır ve buna boyun disseksiyonu adı verilir. Eğer kanser çok yaygın ise, yani çevre dokuları, başka bölgeleri de (kulak kemiği, çene kemiği gibi) tutmuşsa, bu durumda yayıldığı bölgede daha iyi çalışılacak bir cerrahi plan yapılması gerekir.

Minör tükürük bezi ameliyatı nedir?

Ağız içinde minör tükürük bezi adı verilen, bine yakın, küçük ve fıskiye şeklinde tükürük salgılayan bez bulunmaktadır. Bu bezlerden herhangi birinin kanserleşmesi sonucu, o kanserin çapına bağlı olarak bir müdahale yapılması gerekir. Bazen 1-1,5 cm’lik bir çapta olabilir ve birkaç cm’lik bir bölgenin çıkarılması yeterli olacaktır.

Ancak bazen de çok daha geniş bölgelerde de olabilir. Sonuçta yapılacak şey, o bölgede bulunan tümörlü dokunun genişçe çıkarılmasıdır. Minör tükürük bezi ameliyatı, tümörlü dokuya hiç dokunmadan çevresindeki dokuyla birlikte tümörün çıkarılıp vücuttan uzaklaştırılması işlemidir.

Tükürük bezi kanseri ameliyatı sonrası süreç nasıldır?

Tükürük bezi kanseri ameliyatı sonrası süreç, hangi tükürük bezinin ameliyat edildiğine bağlı olarak değişir. Kulak önündeki, çene altındaki ya da ağız içindeki tükürük bezlerinde farklı süreçler yaşanır. Ancak, yara iyileşmesi tamamlandıktan sonra kişinin yaşamında genel olarak bir eksiklik olmaz. Yemek yemesi, ağızdaki nemlilik oranı, yutması amaçlandığı gibi kişinin eski yaşantısındaki gibi olur.

Baş ve Boyun Kanserleri

Ağız Boşluğu ve Yutak Tümör ve Kanserleri

Gırtlak Tümör ve Kanserleri

Dil Tümör ve Kanserleri

Tükürük Bezi Tümör ve Kanserleri

Burun İçi - Sinüs Tümör ve Kanserleri

Adım Adım Baş ve Boyun Kanserleri

Video Kanalı

İletişim Bilgilerimiz